System operacyjny DOS i jego zadania. Rodzaje plików.


1. KLAWIATURA w IBM PC

Stosuje sie 2 typy klawiatur alfanumerycznych. Dla komputerow klasy XT sa klawiatury 81 klawiszy, klasy AT - 101 klawiszy.

Na klawiaturze mozna wyroznic bloki klawiszy:

Działna   standardowe przypisane do niektorych klawiszy:
Klawisze i ich kombinacje mogą one realizowac rozne funkcje, zdefiniowane przez programy uzytkowe.

OPIS DODATKOWYCH FUNKCJI KLAWISZY W DOS

ODTWORZENIE KOMENDY: - znak po znaku                     [F1] - w calosci [F3]
ZATRZYMANIE OBRAZU MONITORA (TYPE i DIR)        [^S]     gdzie ^ oznacza klawisz [CTRL]
WLACZENIE DRUKOWANIA: - znakow wprowadzanych z klawiatury:     [^P] zawartosci ekranu: [Shift + PrtScreen]
PRZERWANIE WYKONYWANEGO PROGRAMU             [^C], [^Break]
RESTARTOWANIE SYSTEMU - :  "goracy start":         [^Alt+Del]
( "zimny" start:                                                                         RESET,  wylaczenie i włączenie)
ZAKONCZENIE DLA ZBIORU WPROWADZ. Z KLAWIATURY: [F6] lub [^Z]


SYSTEM OPERACYJNY DOS


System operacyjny jest programem nadzorujacym prace wszystkich urzadzen systemu komputerowego: pamieci operacyjnej (RAM, ROM)
oraz urzadzen wejscia/wyjscia (dyski, klawiatura, drukarka, monitor,...) i tworzy środowisko w ktorym pracuja inne programy.

System operacyjny pełni  funkcje:

Kazdy komputer pracuje pod kontrola systemu operacyjnego. Jest to program absolutnie konieczny do korzystania z komputera.
Program ten musi byc wprowadzony do pamieci operacyjnej i dopiero potem mozemy zaczac normalna prace z komputerem.

Polecenie czlowieka ===> SYSTEM OPERACYJNY ====> Polecenie dla procesora

Najpopularniejszym systemem operacyjnym stosowanym na komputerach osobistych typu IBM PC był program o nazwie DOS - Disk Operating System.
DOS był ciagle udoskonalany i kolejne wersje oznaczane numerami.
W uzyciu były wersje, przy czym najczesciej spotykano w Polsce do DOS 3.3, DOS 4.0, DOS 5.0, DOS 6.0, DOS 6.2, DOS 6.22.
Polecenia systemu operacyjnego w linii poleceń są też w systemach Windows - polecenie VER pokazuje wersję.
Wejście do poleceń DOS - Uruchom: CMD

MS-DOS (ang. Microsoft Disk Operating System) to system operacyjny stworzony przez firmę Microsoft na podstawie nabytego przez nią kodu źródłowego systemu QDOS
(ang. Quick and Dirty Operating System - napisany szybko i na brudno system operacyjny) stworzonego przez Seattle Computers.
Jest to wersja systemu operacyjnego DOS przeznaczona dla komputerów IBM-PC.


Choć MS-DOS sam w sobie jest środowiskiem tekstowym, rolę graficznej nakładki działającej na nim spełniać miał DOS Shell oraz wczesne wersje systemu Microsoft Windows.
Późniejsze wersje Windows (od 3.0 wzwyż w linii systemów 9x, kończącej się systemem Millennium Edition) stawały się coraz bardziej samodzielnymi systemami operacyjnymi,
tworząc odrębną własną platformę programistyczną.
Jednak wszystkie systemy tej linii startowały z poziomu DOS i były z nim zgodne w dół.


Firma Microsoft oficjalnie zaprzestała rozwoju MS-DOS jako samodzielnego systemu.
Ostatnia samodzielna wersja nosi numer 6.22. MS-DOS (oznaczony jako 7, 7.1 i 8.0) jest bazą, na której zbudowane były systemy Windows 9x/Millenium,
stanowiąc ich integralną część i dlatego nie był sprzedawany jako oddzielny produkt.


W 1993 roku, wraz z wydaniem systemu Microsoft Windows NT, Microsoft zrezygnował z używania MS-DOS jako podstawy systemów operacyjnych z linii NT.
Usunięcie systemu MS-DOS z Microsoft Windows było trudnym krokiem (szczególnie w wersjach systemu przeznaczonych dla użytkowników końcowych),
gdyż wiele istniejących programów, wśród nich wiele gier, było zaprojektowanych wyłącznie dla systemu DOS.
Dlatego Microsoft utrzymywał dwie linie systemów: Windows 9x / Windows Millenium oraz linię Windows NT.
W Windows Millenium system MS-DOS został ukryty przed użytkownikiem – bez odpowiednich modyfikacji nie istniała możliwość
uruchomienia samego środowiska tekstowego przy starcie systemu.
Od wersji Microsoft Windows XP nie są już wydawane systemy bazujące na MS-DOS.
Mimo braku MS-DOS w nowszych systemach, nadal można korzystać z niektórych jego poleceń po uruchomieniu interpretera poleceń instrukcją cmd).


Polecenia MS-DOS -   opis ogólny

<litera>:    zmiana bieżącego dysku (np. a:)
dir    wyświetlenie zawartości bieżącego katalogu
cd <folder>    zmiana bieżącego katalogu (np. cd windows)
copy <nazwa pliku> <miejsce docelowe>    kopiowanie plików (np. copy c:\command.com c:\windows\command.com)
del (lub erase) <nazwa pliku>    usuwanie pliku (np. del c:\config.sys)
ren <nazwa pliku> <nowa nazwa>    zmiana nazwy pliku (np. ren c:\config.sys c:\config1.sys)
move <nazwa> <miejsce docelowe>    przenoszenie pliku lub folderu (np. move c:\command.com c:\windows\command.com)
md (lub mkdir) <nazwa>    tworzenie nowego katalogu (np. md c:\super)
rd (lub rmdir) <nazwa>    usuwanie istniejącego katalogu (np. rd c:\super)
attrib <parametr> <nazwa pliku>    nadawanie atrybutów (np. attrib -A c:\config.sys)
fdisk    polecenie zewnętrzne uruchamiające program zarządzania partycjami
format <litera>: <parametr>    formatowanie partycji (np. format c: /q)
vol <litera>:    wyświetlanie informacji o dysku (np. vol c:)
help    wyświetlanie pomocy
date <rr-mm-dd>    wyświetlanie i ustawianie bieżącej daty (np. date 2006-07-02)
time <gg:mm:ss>    wyświetlanie i ustawianie czasu (np. time 16:25:30)
ver    wyświetlenie wersji systemu
mem    wyświetlanie informacji o pamięci
edit    uruchamia edytor tekstu
edlin <nazwa pliku>    uruchamia edytor tekstu
cls    czyści ekran konsoli
qbasic    uruchamia edytor QBasic służący do programowania w języku BASIC


Inne wersje DOS
PC-DOS (także zwany IBM PC DOS)– jeden z trzech systemów operacyjnych, które dominowały na rynku komputerów osobistych w latach 1985-1995.
Wersja ta została stworzona przez IBM i przez wiele lat była tak podobna do MS-DOS, że wiele osób je utożsamiało.
Dopiero po wersji 5.0 drogi IBM i Microsoftu rozeszły się, głównie z powodu różnicy w poglądach na przyszłość systemów operacyjnych.


DR-DOS (ang. Digital Research Disk Operating System) – dyskowy system operacyjny dla komputerów osobistych opracowany przez firmę Digital Research,
wywodzący się ze starszego systemu tej firmy CP/M. DR-DOS był alternatywą dla systemu MS-DOS wydanego przez Microsoft.
Największą popularnością cieszył się w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych, ze względu na lepszą obsługę sieci,
wydajniejsze zarządzanie pamięcią, bogatszy pakiet oprogramowania oraz niższą od MS-DOS cenę.
Po zakupieniu przez firmę Novell funkcjonował pod nazwą Novell DOS.

Właścicielem praw do systemu jest obecnie firma DeviceLogics. 30 marca 2004 wydany został DR-DOS w wersji 8.0.
W nowej wersji systemu wprowadzone zostało wsparcie dla systemu plików FAT32 oraz dla dużych dysków.


FreeDOS (Free-DOS, PD-DOS) - jest wersją systemu operacyjnego DOS dla komputerów PC stanowiącą wolne oprogramowanie.
Celem twórców systemu FreeDOS jest stuprocentowa zgodność z zamkniętym i komercyjnym MS-DOS.
FreeDOS jest szczególnie polecany do wykorzystania z emulatorem DOSEMU.
Interpreter komend używany przez FreeDOS został nazwany FreeCOM (odpowiednik COMMAND.COM z MS-DOS).



SPOSOB ORGANIZACJI ZBIOROW DYSKOWYCH

Aby mozliwa byla praca z dyskami - przechowywanie informacji - dyski musza byc do tego przygotowane.
Operacje przygotowania nazywamy "formatowaniem". Formatowanie polega na logicznym podziale dysku (twardego lub dyskietki) na sektory i sciezki.
Organizacja taka umozliwia w pozniejszym czasie bezposredni (nie sekwencyjny) sposob adresowania miejsca na dysku do zapisu i odczytu.
Po sformatowaniu dysk zawiera kilka czesci:- Boot-Sector - moze on zawierac system operacyjny, potrzebny do uruchomienia komputera
- tablica FAT - File Allocation Table - tablica wpisow na dysku (podzialu plikow), sluzy do przechowywania informacji o miejscach wpisow poszczegolnych czesci plikow
- obszar roboczy - obszar przechowywania danych
- ostatnie sektory dysku - identyfikator konca
Organizacja przechowywania zbiorow na dysku polega na podziale pliku na bloki i wpisanie ich w wolne miejsce.
Tablica FAT zawiera odsylacz do pierwszego bloku danego pliku oraz jego dalszych czesci.
Podczas usuwania zbioru, usuwany jest tylko odsylacz pierwszego bloku i dopoki nie zostanie nagrany inny plik, stary zbior jest mozliwy do odzyskania.FAT jest wiec "spisem tresci" dysku.

 
POSTAC I CHARAKTERYSTYKA INFORMACJI W SYSTEMIE OPERACYJNYM   DOS

Informacje przechowywane sa na dyskach w postaci zbiorow (plikow).
W czasie przetwarzania zbior zostaje wczytany do pamieci RAM.
Zbiorem (plikiem) okresla sie informacje ujete pod jedną nazwą

W procesie przetwarzania zbior moze pelnic nastepujaca role:

Organizacja zapisu na dysku w DOS 

Dowolna informacja zapisana na dysku nazywa sie zbiorem lub plikiem.
List napisany pod edytorem jest zbiorem. Zbiorami sa rowniez programy napisane na dysku.
Zbior musi miec nazwe.
Nazwa moze skladac sie z 1 do 8 znakow, miedzy ktorymi nie moga wystepowac odstepy.
Nazwa moze byc poszerzona o czlon zwany rozszerzeniem.
Rozszerzenie moze zawierac od 1 do 3 znakow. Rozszerzenie oddzielamy od nazwy kropka (.).
Ani w nazwie ani w rozszerzeniu nie moga wystepowac znaki o kodzie dzies. <= 32 (20H).
Nie dopuszcza sie rowniez znakow: . , " \ / [ ] : | < > + = ; ,
Nazwa powinna w miare mozliwosci odzwierciedlac zawartosc informacji zapisanej w tym zbiorze.

Pewne rodzaje rozszerzen sa zarezerwowane dla zbiorow specjalnego typu.

Rozszerzen EXE i COM nie wolno nadawac zadnym zbiorom - jedynie specjalne programy tworza zbiory o tych rozszerzeniach.

Istnieje wiele rozszerzen, zastrzezonych zwyczajowo dla zbiorow określonych typow:

 - SYS - plik systemowy
- PAS - programy w Pascalu
- FOR - programy w Rortran
- BAS - programy w Basic
- C - -"- C
- PRG - -"- DBASE, Clipper
- LSP - -"- LISP
- BAK - kopie zapasowe, poprzednia wersja
- BIN - binarne
- ASM - programy w asemblerze
- LIB - biblioteki programow
- OBJ - kody wynikowe asemblera lub kompilacji
- TMP - tymczasowe
- TXT - tekstowe
- DAT - dane
- DOC - dokument (edytor WORD)
Rozne edytory nadaja swoje rozszerzenia.

Np.  Edit, notatnik - .TXT,

Dysk, czy dyskietka, na ktorej chcemy zapisywac zbiory musi byc najpierw sformatowana.
Nie wolno formatowac dysku stalego!. Formatowanie usuwa z dysku wszystkie zapisane na nim informacje.

Sformatowany dysk ma wydzielony pewien obszar na katalog (directory). 
Katalog tworzony w procesie formatowania nazywa sie katalogiem glownym.
Katalog jest to miejsce, gdzie zapisywane sa nazwy zbiorow umieszczanych na dysku. Jest to jakby spis tresci dysku.
Za pomoca polecen systemu operacyjnego mozna utworzyc dodatkowe katalogi.
Katalogi te beda podkatalogami katalogu glownwgo.
W kazdej chwili pracy komputera tylko jeden katalog moze byc katalogiem biezacym.

Katalogi wraz z podkatalogami tworza na dyskach struktury zwane drzewami.
Katalogi i podkatalogi mozemy traktowac jako spisy rozdzialow duzego podrecznika.
Z punktu widzenia systemu operacyjnego katalog jest tez zbiorem, tylko troche innego typu.
Zawartosc tego zbioru (katalogu) to nazwy zbiorow w nim zapisanych.
W praktyce rzadko nadajemy nazwie katalogu rozszerzenie.

Na dyskietce 360KB moze byc 112 pozycji (zbiory i katalogi) w katalogu glownym, na dyskietce 1.2 MB - 224 nazwy,
na dysku twardym, niezaleznie od pojemnosci, moze byc 512 nazw zbiorow i katalogow.

Kazdy katalog nizszego rzedu moze miec dowolna ilosc nazw innych zbiorow i katalogów


 
Charakterystyka zbioru/pliku  w DOS:

System operacyjny DOS umozliwia nadanie wspolnej nazwy dla zbiorow w danej tematyce.
W ten sposob tworzony jest katalog (directory) lub podkatalog (subdirectory).
Na kazdym dysku przy formatowaniu tworzony jest przez system katalog glowny (root directory), oznaczony symbolem: \.
Do katalogu glownwgo uzytkownik dobudowuje swoje katalogi.
Tworzona jest struktura w postaci drzewka (tree).

Przyklad drzewa kataogow:
 C:\
   |-------DBASE |-------DANE
   |                        |-------PROGRAMY
   |
   |--------EDIT |-------CHI
   |                     |-------NE
   |                     |-------PE
   |
   |--------PACAL |-------TP6
                             |-------TP7

PODSTAWOWE INFORMACJE O DOS

System operacyjny DOS sklada sie z kilkudziesieciu modulow.
Wiekszosc z nich to krotkie programy, czesc zas zawiera dane konieczne do sterowania przez DOS roznymi elementami komputera.

Glowny modul systemu operacyjnego DOS to program o nazwie COMMAND.COM, ladowany do pamieci komputera w procesie jego uruchamiania.
Program ten realizuje podstawowe polecenia systemu operacyjnego DOS, zwane poleceniami wewnetrznymi.

Jezeli zlecimy komputerowi - programowi DOS- wykonanie jakiegos zadania, ktorego nie moze zrealizowac COMMAND.COM,
to wczytuje on (COMMND.COM) z dysku odpowiedni modul systemu operacyjnego (odpowiedni program - polecenie zewnetrzne), ktory wykona to zadanie.
Po wykonaniu modul ten (program) jest usuwany z pamieci.

Wszystkie moduly zapisujemy na dysku w osobnym katalogu - na ogol DOS.

Chcac zrobic cokolwiek za pomoca komputera, trzeba znac chocby podsta wowe polecenia systemu operacyjnego.


Budowa systemu opercyjnego DOS

System operacyjny DOS tworza programy:

Pliki IO.SYS, MSDOS.SYS lub w wersji PC-DOS: IBMBIO.COM i IBMDOS.COM to tzw. pliki ukryte - niewidoczne pod DOS.

IO.SYS
plik z procedurami obslugi urzadzen, ladowany podczas uruchamiania systemu.
Modul podstawowych operacji we/wy. Pozwala na dolaczenie wlasciwego systemu do modulu BIOS.
Zawiera tez programy obslugi standardowych urzadzen (klawiatura, monitor, dysk, drukarka)
MSDOS.SYS
zapewnia wspolprace z programami uzytkowymi, m.in. zarzadza plikami, pamiecia i procesami towarzyszacymi realizacji programow.
Plik z procedurami obslugi odwolan systemowych, ladowany podczas uruchamiania systemu. Jadro systemu operacujnego.
Umozliwia komunikacje miedzy programami uzytkowymi a systemem operac.
Zarzadza plikami dyskowymi, buforami dyskowymi, wczytuje Command.com.
Wlasciwy DOS - interpretacja polecen z innych programow i przekazywanie do BIOS.
COMMAND.COM
plik z interpretatorem polecen wewnetrznych, ladowany podczas uruchamiania systemu oraz po wykonaniu kazdego polecenia, ktore wymazalo go z pamieci
Sklada sie z 2 czesci: rezydentnej i ladowalnej.
config.sys
plik tekstowy, opisujacy konfiguracje systemu, interpretowany podczas uruchamiania systemu
autoexec.bat
plik z poleceniami, wykonywanymi w trybie wsadowym, bezposrednio po uruchomieniu systemu

Symbole grupowe:
* - zastepuje dowolna grupe znakow
? - zastepuje pojedynczy znak

 Nazwy urzadzen:
A:, B: - stacje dyskietek
C:, D:... - dyski stale (lub partycje dyskow lub wolumeny sieciowe)
NUL lub NUL:- urzadzenie puste
CON, CON: - konsola (klawiatura przy czytaniu, ekran przy pisaniu)
PRN, PRN:, LPT1 - drukarka pierwsza
LPT2 - drukarka2
AUX, COM1 - zlacze szeregowe 1
COM2 - zlacze szeregowe 2
Nazwy urzadzen:
A:, B: - stacje dyskietek
C:, D:... - dyski stale (lub partycje dyskow lub wolumeny sieciowe)
NUL lub NUL:- urzadzenie puste
CON, CON: - konsola (klawiatura przy czytaniu, ekran przy pisaniu)
PRN, PRN:, LPT1 - drukarka pierwsza
LPT2 - drukarka2
AUX, COM1 - zlacze szeregowe 1
COM2 - zlacze szeregowe 2

Strumienie:

>plik, >urzadzenie - wypisanie wynikow do podanego pliku lub urzadzenia,
skasowanie starej zawartosci
>> -"- dopisanie wynikow do pliku lub urzadzenia

Polecenia DOS: - wewnetrzne - rezydentne, zawarte w pamieci operacyjnej komputera (RAM) az do wylaczenia
- zewnetrzne - ladowalne programy z dysku, w postci plikow o rozszerzeniach .COM i .EXE

PROMPT - zacheta - znak gotowosci systemu do pracy
Po wlaczeniu komputera i uruchomieniu systemu pojawia sie na ekranie znak gotowosci systemu do pracy - PROMPT:

np.
C>_ gdzie C oznzcza dysk aktualny, > znak wiekszoaci, _ kursor
C:\> - C: - dysk, \ katalog biezacy, tu glowny

Wprowadzanie polecen, komunikat systemu gdy zla komenda

Wydanie polecenia systemowi DOS nalezy zakonczyc klawiszem [Enter]. 

Jesli system operacyjny nie zrozumie polecenia, na ekranie monitora pojawie sie komunikat: Bad command or file name czyli Zle polecenie lub zla nazwa pliku 

Najprostsze polecenia DOS

 CLS [Enter]  Wymazanie ekranu i umieszczenie kursora w lewym gornym rogu
ekranu
A: [Enter] Dysk A: staje sie dyskiem biezacym
C: [Enter] Dysk C: -"-
VER [Enter] Wyswietlenie wersji systemu operacyjnego, np.
MS=DOS Version 6.2
DATE [Enter] Wyswietlenie daty biezacej systemowej. W formacie amerykanskim
lub narodowym, w zaleznosci od ustawien w pliku Config.sys
(Country.sys).
Nacisniecie [Enter] pozostawia date bez zmian
TIME [Enter] Wyswietla aktualny czas, z mozliwoscia zmiany.
p - po poludniu, a - przed poludniem.
VOL [Enter] Wyswietlenie na ekranie nazwy biezacego dysku

Formatowanie dyskow:

Dyskietka nowo zakupiona jest pusta i na ogol nie sformatowana.
Nie mozna wtedy na niej zapisac zadnego pliku, poniewaz nie zostaly na niej zaznaczone sciezki i sektory.
Proces przygotowania dyskietki do pracy nazywamy formatowaniem.
Polega on na sprawdzeniu stanu technicznego dyskietki, zaznaczeniu ukladu sciezek i sektorow oraz umieszczeniu na sciezkach pewnych informacji.

Formatowanie dysku (dyskietki) -polecenie zewnetrzne FORMAT.COM

Formatowanie dyskieki w napedzie A:
  Formatowanie dyskieki w napedzie A:
FORMAT A:
Po nacisnieciu [Enter} system wypisze komunikat:
Insert new diskette for drive A:
and press ENTER when ready
czyli
Wloz nowa dyskietke do napedu A:
i nacisnij Enter kiedy gotowe...
Po sformatowaniu bedzie komunikat:
Format complete czyli Formatowanie zakonczone
a nastepnie
Volume label (11 characters, Enter for none)?
czyli nazwa dyskietki (do 11 znakow), Enter nie nadaje nazwy) ?
Kolejny komunikat informuje o ilosci bajtow na dyskietce,
ewentualnie zlych sektorach, ilosci bajtow dostepnych dla uzytkownika.
Ostatnim komunikatem jest pytanie:
Format anothe (Y/N)?
czyli
Sformatowac nastepna dyskietke (Y - tak, N - nie)?

Opcje:
FORMAT A:/S - formatowanie z przeniesieniem systemu operac.
FORMAT A:/4 lub FORMAT A:/F:360 - formatowanie dyskietki 360KB
w napedzie 1.2MB
UNFORMAT A: - odzyskanie plikow ze sformatowanej dyskietki
- jesli niczego nie zapisano i nie formatowano
z opcja /U
FORMAT A:/U - kasuje wszystkie informacje bez mozliwosci odzyskania

FORMAT /? - informacje o poleceniu format

Uwaga !

Formatowanie niszczy zapis na dysku, dlatego nigdy nie uzywac polecenia FORMAT C: lub FORMAT D: itd,
albo bez podania nazwy dysku C:>FORMAT - gdy biezacym jest dysk twardy, niszczy zawartosc C: !!! 

Katalogi dyskowe

Spis tresci dysku nazywamy k a t a l o g i e m.
Moze on (ale nie musi) tworzyc strukture przypominajaca drzewo, stad drzewo katalogow. 
Porownujac spis tresci ksiazki z katalogiem dysku widzi sie wiele podobienstw. 
Nie podaje sie jedynie numeru strony, bo system operacyjny czuwa nad tym, w jakim miejscu na dysku sa zapisane katalogi i pliki.
 Przykladowe drzewo katalogow:
A:.
|------DOS
|------EDYTORY
| |----WORD
| PODANIE.DOC
| |----TAG
| LISTA1.TAG
| LISTA2.TAG
|------ARKUSZ
| |----EXCEL
| |----LOTUS
|------JEZYKI
| |----TP
| |----QBASIC

S c i e z k a   d o s t e p u (path) - droga jaka nalezy przebyc
z katalogu glownego, by dotrzec do pliku.
Np. sciezka dostepu do LIST1.TAG:
A:\EDYTORY\TAG\LIST1.TAG
do pliku Podanie.tag:
A:\EDYTORY\WORD\PODANIE.TAG
Nazwy katalogow oddzielamy od siebie znakiem \ (backslash).
\ uzyty na poczatku, oznacza katalog glowny, zwany korzeniem (root).

Jezeli sciezka dostepu nie jest wyswietlana, to nalezy napisac
polecenie:
PROMPT $p$g

DIR polecenie wewnetrzne
Skrot od DIRectory, czyli katalog (kartoteka).
Polecenie to moze odnosic sie do :
- biezacego dysku i katalogu - DIR
- podanego dysku i katalogu, np. DIR C:\DOS
- podanego dysku, katalogu i plikow, np. DIR C:\DOS\*.COM

Tworzenie katalogow:

 MD katalog  lub  MKDIR katalog   (polecenie wewnetrzne)
Skrot od Make Directory, czyli stworz katalog.

np. MD DOS MD EDYTORY MD JEZYKI
MD \EDYTORY\TAG - tworzenie podkatalogu TAG w podkatalogu Rdytory
MD A:\EDYTORY\TAG - -"- na dysku A:

Inna metoda jest wejscie do katalogu a potem stworzenie podkatalogu.

Poruszanie sie po katalogach:


 CD katalog  lu CHDIR katalog     (polecenie wewnetrzne)
Skrot od Change Directory, czyli zmien katalog,
np.
CD DOS CD EDYTORY
CD
CD .. - wejscie do katalogu poprzedzjacego (parent)
CD \ lub CD\ - powrot do katalogu glownego

Format: CD [[d:]path]
lub
CHDIR [[d:]path]

Opis: Polecenie umozliwia zmiane katalogu biezacego na urzadzeniu
wyspecyfikowanym lub wyswietlenie aktualnej drogi-do-zbioru,
o ile pominiete zostaly parametry.
Katalog biezacy jest katalogiem, w ktorym system poszukuje
zbiorow, ktorych specyfikacje nie okreslaja w sposob jawny
drogi-do-zbioru.

Przyklady: CD \
Polecenie przywraca jako katalog biezacy katalog systemowy.

CD B:\POZIOM1\POIOM2
Powyzszy przyklad ilustruje zmiane katalogu biezacego urza-
dzenia b: na
systemowy -> POZIOM1 -> POZIOM2.

CD POZIOM3
Katalog biezacy dla urzadzenia biezacego jest w przykladzie
zmieniany na katalog nizszego poziomu POZIOM3 katalogu bie-
zacego.

Poruszanie sie po katalogach:


 CD katalog  lu CHDIR katalog     (polecenie wewnetrzne)
Skrot od Change Directory, czyli zmien katalog,
np.
CD DOS CD EDYTORY
CD
CD .. - wejscie do katalogu poprzedzjacego (parent)
CD \ lub CD\ - powrot do katalogu glownego

Format: CD [[d:]path]
lub
CHDIR [[d:]path]

Opis: Polecenie umozliwia zmiane katalogu biezacego na urzadzeniu
wyspecyfikowanym lub wyswietlenie aktualnej drogi-do-zbioru,
o ile pominiete zostaly parametry.
Katalog biezacy jest katalogiem, w ktorym system poszukuje
zbiorow, ktorych specyfikacje nie okreslaja w sposob jawny
drogi-do-zbioru.

Przyklady: CD \
Polecenie przywraca jako katalog biezacy katalog systemowy.

CD B:\POZIOM1\POIOM2
Powyzszy przyklad ilustruje zmiane katalogu biezacego urza-
dzenia b: na
systemowy -> POZIOM1 -> POZIOM2.

CD POZIOM3
Katalog biezacy dla urzadzenia biezacego jest w przykladzie
zmieniany na katalog nizszego poziomu POZIOM3 katalogu bie-
zacego.


Usuwanie katalogu


 RD katalog   lub RMDIR katalog  (polec. wewnetrzne)
Skrot od Remove Directory - usun katalog
Katalog usuwany nie moze zawierac zbiorow.

Format: RD [d:]path czyli RD [d:]sciezka
lub
RMDIR [d:]path

Opis: Usuwa wyspecyfikowany katalog podrzedny. Ostatni wyspecyfiko-
wany w drodze-do-zbioru katalog jest usuwany. Katalog taki
nie moze zawierac zadnych zbiorow. Katalogi: systemowy i bie-
zacy nie moga byc usuniete.
Polecenie nie dziala z SUBST.
Nie poleca sie stosowania, jezeli zostaly wczesniej wydane
polecenia ASSIGN lub JOIN.

Przyklady: RMDIR C:POZIOM1
Usuwa katalog podrzedny POZIOM1. Usuwany katalog jest pusty
i nie jest katalogiem biezacym.

RM \POZIOM1\POZIOM2
Usuwa katalog podrzedny POZIOM2 z katalogu POZIOM1 na urza-
dzeniu biezacym. Katalog POZIOM2 nie moze zawierac zadnych
zbiorow.


Wyswietlanie drzewa katalogowego


 - aktualnego dysku: TREE
- podanego dysku: np. TREE A:
Wyswietlenie drzewa z katalogami:
TREE /F

Format: TREE [d:][/F]

Typ: Polecenie zewnetrzne.

Opis: Wyswietla strukture katalogow wyspeyfikowanego urzadzenia.
Pominiecie nazwy urzadzenia powoduje przypisanie urzadzenia
biezacego.

/F wyswietla dodatkowo nazwy wszystkich zbiorow wewnatrz
katalogow podrzednych kazdej struktury.

Przyklad: TREE C:/F >STRUCT.LST
Wszstkie katalogi, katalogi podrzedne i nazwy zbiorow znaj-
dujacych sie na urzadzeniu c: zostana przeslane do nowego
zbioru STRUCT.LST znajdujacego sie na urzadzeniu biezacym.



Wyswietlanie i kopiowanie plikow



Pliki mozna tworzyc badz kopiowac z dysku na dysk lub z katalogu
do katalogu.


Wyswietlanie zawartosci pliku tekstowego



TYPE skad\co (polecenie wewnetrzne)
Uzywanie polecenia Type jest sensowne tylko w odniesieniu do plikow
tekstowych w czystm kodzie ASCII. Zwykle sa to pliki z rozserzeniami
TXT, DOC, HLP. Czytelne sa rowniez programy zrodlowe, napisane w jezykach
programowania, np. z rozszerz. PAS, PRG, C, BAS.
Nieczytelne dla uzytkownika sa pliki do bezposredniego wykonania:
.EXE, oraz .COM. Sa one jednak zrozumiale dla procesora.


 Format:                  TYPE [d:][path]filename[.ext]

Opis: Wyswietla na standardowym urzadzeniu wyjscia zawartosc wys-
pecyfikowanego zbioru. Zbiory tekstowe generowane przez wiek-
szosc procesorow slow i edytorow tekstowych sa wyswietlane
w takiej postaci, w jakiej zostaly zapisane pomijajac znaki
sterujace (tabulacja itp.). Zbiory generowane przez kompila-
tory i assemblery moga nie nadawac sie do wyswietlania za
pomoca polecenia TYPE. Zawartosc wyswietlanego zbioru moze
byc przeslana na drukarke przy pomocy klawiszy Ctrl-Prt Sc.

Pzyklad: TYPE C:\POZIOM1\ABC.DAT >PRN
Zawartosc zbioru ABC.DAT znajdujacego sie w katalogu POZIOM1
na urzadzeniu c: jest przesylana do kolejki wyjsciowej na
drukarke.

Gdy plik swoimi rozmiarami przekracza pojemnosc ekrany, polecenie
TYPE laczymy z poleceniem MORE, ktore stronicuje wyswietlana informacje.
TYPE plik | MORE

MORE < plik (polecenie zewnetrzne)
lub
polecenie | MORE
Wyswietlanie strona za strona
Polecenie MORE moze byc wyswietlane na ekranie monitora strona zawartosci
pliku strona po stronie, z zatrzymaniem wyswietlania, gdy ekran jest pelny.

Format: MORE < [d:]filename[.ext]
MORE < zrodlo
lub zrodlo | MORE
Zrodlem moze byc plik lub polecenie.

Opis: Wyspecyfikowany zbior jest wyswietlany na ekranie. Po zapel-
nieniu ekranu wyswietlanie jest przerywane i pojawia sie ko-
munikat "--MORE--", co umozliwia dokladna analize tekstu.
Przycisniecie dowolnego klawisza powoduje wyswietlenie nas-
tepnego ekranu. Procedura jest powtarzana dopoki nie zostana
wyswietlone wszystkie dane lub wyswietlanie nie zostanie
przerwane klawiszem Ctrl-break.

Przyklady:
MORE < B:TEST.DAT
Zbior TEST.DAT znajdujacy sie na urzadzeniu b: jest wyswiet-
lany na ekranie strona po stronie.

TYPE plik.txt | MORE

Kopiowanie plikow



Do kopiowania plikow sluzy kilka polecen systemu. Wsrod nich sa polecenia
zewnetrzne i wewnetrzne.


 1)  COPY   polecenie wewnetrzne
----
COPY skad\co dokad\ewent_nowa_nazwa
skad\co - pliki wg zadanej maski lub jeden plik; jesli nie sa poprzedzone
sciezka dostepu to z aktualnego katalogu i dysku
dokad miejsce, do ktorego beda kopiowane wyspecyfikowane pliki lub
plik; po znaku \ mozna podac nowa nazwe, pod ktora skopiuje
sie plik.
Kopiowanie plikow odbywa sie plik po pliku: z dysku zrodlowego do pamieci
RAM i dopiero na dysk docelowy.

COPY Kopiowanie plikow
Format: COPY [/A][/B][d:][path]filename[.ext][/A][/B]
[d:][path][filename[.ext]][/A][/B][/V]

COPY [/A][/B][d:][path]filename[.ext][/A][/B]
[+[d:][path]filename[.ext][/A][/B]...]
[d:][path][filename[.ext]][/A][/B][/V]

Opis: Polecenie pozwala skopiowac zbior pojedynczy albo grupe zbio-
row z jednej dyskietki na druga lub na te sama. Specyfikacje
poczatkowe odnosza sie do zbiorow zrodlowych, ostatnia do
zbioru wynikowego. Jezeli kopia ma zostac na tej samej dys-
kietce, nazwy zbiorow zrodlowego i wynikowego musza byc roz-
ne lub zbiory musza znajdowac sie w roznych katalogach.
Jezeli brak jest specyfikacji urzadzenia dyskowego przjmowa-
ne jest urzadzenie biezace. Jezeli nazwa zbioru wynikowego
nie jest podana, nalezy wyspecyfikowac urzadzenie, na ktorym
umieszczona zostanie kopia o tej samej nazwie co zbior zrod-
lowy.
Polecenie umozliwia rowniez laczenie wiekszej ilosci roznych
zbiorow w jeden zbior wynikowy przez dolaczanie zbioru do
zbioru. Nazwy zbiorow zrodlowych nalezy polaczyc znakiem "+".
Pominiecie nazwy zbioru wynikowego powoduje przyjecie nazwy
pierwszego z laczonych zbiorow.

/A zbior jest kopiowany do pierwszego napotkanego znacznika
konca zbioru. Do kopiowania plikow ASCII (zakonczone Ctrl Z)
/B kopiowany jest caly obszar zbioru, jak to wynika z infor-
macji zawartej w katalgu dyskowym. Kopiuje pliki binarne.
/V dokonuje weryfikacji poprawnosci kopii.

Przyklady:
Opcja 1 COPY A:ABC.DAT B:
Kopiuje zbior o nazwie ABC.DAT z urzadzenia A: na urzadzenie
B: nadajac te sama nazwe.
COPY C:\NAZWA2\ABC.COM C:\/V
Kopiuje zbior o nazwie ABC.COM z kartoteki o nazwie NAZWA2
urzadzenia C do glownej kartoteki. Dokonywana jest weryfika-
cja kopiowanego zbioru.
COPY A:NAZWA1\ABC.DAT A:\NAZWA2
kopiuje zbior nazwany ABC.DAT z kartoteki NAZWA1 urzadzenia
A: do kartoteki NAZWA2.Kopiowany zbior ma te sama nazwe w
kartotece NAZWA2.Kartoteka NAZWA2 jest kartoteka o jeden po-
ziom nizsza w stosunku do kartoteki NAZWA1.
Opcja 2 COPY A:ABC.DAT A:ABC.BAK
Kopiuje zbior ABC.DAT na urzadzeniu A: na nowy zbior ABC.BAC
Opcja 3 COPY A:ZBIOR1.XXX+A:ZBIOR2.YYY B:ZBIOR3.ZZZ
Zbiory ZBIOR1 i ZBIOR2 sa laczane w jeden zbior ZBIOR3 i za-
pamietany na dysku B:
COPY ZBIOR1+*.HLP WLKZBIOR
Wszystkie zbiory posiadajace rozszerzenie HLP sa dolaczane
do zbioru ZBIOR1 i tworzony jest WLKZBIOR na biezacym urza-
dzeniu.

2) XCOPY (polecenie zewn. XCOPY.EXE)
-----
XCOPY skad\co dokad
W tym przypadku do RAM zostaje przeniesionych tyle plikow, ile jest
miejsca w pamieci, a dopiero potem pliki te sa przenoszone na dysk
docelowy.
Glowna zaleta jest jednak to, ze mozna kopiowac pliki i podkatalogi.
/S - kopiowanie podkatalogow, w ktorych znajduja sie pliki
/E/S - kopiowanie rowniez pustych podkatalogow

Przyklad:
XCOPY C:\DOS\P*.* A:\TU/S - stworzenie na dysku A: katalogu TU
(jesli nie istnieje) i skopiowanie
do niego wszystkich plikow na litere P
XCOPY A: C:\NIC\/S/E Skopiowanie struktury katalogow (nawet pustych)
z A: na C: do katalogu NIC

3) DISKCOPY (polec. zewn. DISKCOPY.COM)
--------
DISKCOPY skad dokad
gdzie skad i dokad okreslaja tylko napedy dyskow.
Kopiowanie ta metoda polega na robieniu tzw. wiernej kopii dysku
zrodlowego. Mozna wiec kopiowac takie same dyskietki, w tych samych
napedach.
Gdy dydponujemy tylko jednym napedem dyskow elastycznych, to polecenie
ma postac:

DISKCOPY A: A:

System odpowie komunikatem:
Insert SOURCE diskette in drive A: Wloz dyskietke zrodlowa do napedu A:
Press any key to continu Nacisnij dowolny klawisz by kontynuowac

Nastapi proces wiernego przenoszenia zawartosci dyskietki (sciezka po
sciezce, a nie plik po pliku) do pamieci RAM komputera. Po chwili system
wysle komunikat:
Insert TARGET diskette in drive B: Wloz dyskietke docelowa do A:
Press any key to continue Nacisnij dowolny klawisz by kontynuowac

Polecenie DISKCOPY niszczy bezpowrotnie poprzednia zawartosc dysku
docelowego. Przy kopiowaniu na dyskietke nowa, zostanie ona wczesniej
sformatowana zgodnie z formatem dyskietki zrodlowej.


Zmiana nazwy pliku


    REN stara_nazwa nowa_nazwa   (polec. wewnetrzne)
RENAME stara_nazwa nowa_nazwa

Skrot od REName, czyli zmien nazwe.
np. REN Kopiuj.exe xcopy.exe


Usuwanie plikow i odzyskiwanie plikow


   DEL skad\co      polecenie wewn.
ERASE skad\co

DEL - skrot od DELete, czyli usun.
Przyklady:
DEL A:\DOS\KOPIUJ.EXE kasuje jeden plik - KOPIUJ.EXE
DEL A:\DOS\*.* kasuje wszystkie pliki w katal. \DOS na A:
DEL A:\A*.* kasuje wszystkie pliki z katalogu glownego na A:
Przy poleceniu DEL dotyczacym usuwania grupy plikow, jest to
niebezpieczne i system zada potwierdzenia.
W przypadku pomylki skutki polecenia moga byc cofniete, pod warunkiem
ze bezposrednio po usunieciu uzyjemy polecenia:

UNDELETE [skad\co] - polecenie zewnetrzne
Odzyskanie usunietych przez pomylke plikow, pod warunkiem, ze miejsce
przez nie zajmowane nie zostalo zapisane nowa zawartoscia
Nalezy podac pierwsza litere nazwy skasowanego pliku
opcje:
/list - wyswietlenie nazw plikow mozliwych do odzyskania
/dt - korzysta z pliku informacyjnego, utworzonego za pomoca MIRROR
/all - odzyskuje wszystkie dajace sie odzyskac pliki
/dos - korzysta z informacji w katalogu biezacym, zapisanych przez DOS
/ds - odtwarza tylko pliki zawarte w katalogu SENTRY
/unload - usuwa z pamieci rezydentna czesc programu undelete
/s[dydk] - wlacza ochrone typu Delete Sentry
/t - wlacza ochrone typu Delete Tracker

Przyklady:
undelete *.exe
undelete *.exe/dt
UNDELETE c:\DANE\d1.txt
UNDELETE *.TXT /LIST - wyswietli nazwy usunietych plikow oraz mozliwosc
odzyskania
UNDELETE *.TXT /DOS
UNDELETE d:\*.* /all
undelete /sc - zainicjowanie ochrony plikow na dysku C:
Kasowane beda przenoszone do katalogu SENTRY

UNFORMAT - polec. zewn.
Odzyskanie zawartosci dysku, usunietej przez pomylkowe sformatowanie,
jesli bedzie to mozliwe.
UNFORMAT d:[/L][/TEST][/P]
/L - pokazuje liste katalogow na dysku
/TEST - symuluje proces odzyskiwania
/P - kieruje informacje z przebiegu procesu na drukarke
/U - nie beda przy odtwarzaniu wykorzystane informacje z MIRROR
UNFORMAT /PARTN [/L][/P] - odtwarza tablice partycji dysku
- wymagany jest plik PARTNSAV.FIL utworzony przez MIRROR
Przyklady:
UNFORMAT d:
UNFORMAT d:/test




Atrybuty plikow


  ATTRIB    Definiowanie atrybutow plikow  Polecenie zewnetrzne
Format: ATTRIB [atrybut] [specyfikacja_pliku] [/opcja]
Ustawianie atrybutow lub wyswietlenie biezacych atrybutow podanych
plikow lub katalogow.
wartosci atrybutu

+R ustawia atrybut zbioru R (tylko odczyt).
-R przywraca atrybut zbioru R/W (odczyt/zapis).
+a ustawia atrybut archiwizacji
-a usuwa atrybut archiwizacji
+s ustawia atrybut plik systemowy
-s usuwa -"-
+h ustawia atrybut plik ukryty
-h usuwa -"-
opcja
/S - polecenie dotyczy wszystkich plikow w podkatalogach

Przyklad
attrib wyswietla atrybuty aktualnego katalogu
attrib /s wyswietla informacje o atrybutach wszystkich plikow
katalogu biezacego i podkatalogow
attrib +r +h A:\*.pas nadaje atrybuty wszystkim plikom .PAS
w katalogu glownym dysku A:

attrib +r C:\dos\*.* wszystkie pliki w C:\DOS beda miec atrybut +r

B:ATTRIB +r ABC.DAT
Ustawia atrybut R dla zbioru ABC.DAT znajdujacego sie na biezacym
urzadzeniu. Program obslugi polecenia ATTRIB znajduje sie na urzadzeniu b:.

ATTRIB A:TEST.DOC
Wyswietla aktualny atrybut zbioru TEST.DOC znajdujacego sie na
urzadzeniu biezacym.

W przypadku proby usuniecia poleceniem DEL plikow oznaczonych
atrybutem +R pojawi sie komunikat
Access denied czyli dostep zabroniony


Usuwanie katalogow wraz z plikami


 DELTREE Katalog    (polec. zewn. Deltree.exe)

Po wydaniu polecenia na ekranie pojawi sie komunikat:
Delete directory "Katalog" and all its subdirectories? [y/n]
czyli
Usunac katalog "nazwa_katalogu" i wszystkie jego podkatalogi? [t/n].
Stosowanie tego polecenia, ktore laczy w sobie RD oraz DEL, wymaga
duzej uwagi, gdyz skutki usuniecia rozgalezionej struktury moga byc
nie do odwrocenia.


Wspolpraca z innymi urzadzeniami zewnetrznymi



Jesli systemowi operacyjnemu nie podpowiemy, skad pobierane i gdzie
wysylane sa informacje, to:


 - urzadzeniem wejsciowym jest klawiatura
- urzadzeniem wyjsciowym jest ekran monitora
Jest jednak mozliwosc zmiany zrodla danych i wynikow.
W DOS kazde urzadzenie zewnetrzne ma swoj symbol.
A: B: C: ... - napedy dyskow
CON: konsola - klawiatura jako wejscie, ekran jako wyjscie
PRN: drukarka, LPT1: drukarka 1, LPT2: drukarka 2
COM1: - pierwsze urzadz. szeregowe (np. do podl. myszy)
NUL: - urzadz. nie istniejace

Przyklady:
DIR>CON rownowazne jest DIR
DIR>PRN: katalog aktualnego dysku wydrukowany na drukarce
DIR>A:\kat.dat - katalog zapisany do pliku
COPY plik PRN: kopiowanie pliku na drukarke
lub
TYPE plik>PRN -"-


SORT - sortowanie


SORT - polec. zewn. (wystepuje tez wyzej)
Dokonuje operacji sortowania wierszy z podanego pliku lub strumienia
wejsciowego i wysyla do strumienia wyjsciowego.
Sortuje odczytane z wejscia dane i wysyla wynik na ekran, do pliku
lub innego urzadzenia.
Rozmiar pliku sortowanego < 64KB. Nie sa rozroznialne duze i male litery.
Skladnia:
SORT [opcje] < plik_zrodlowy > plik_wynikowy
lub
Polecenie | SORT [opcje]
opcje:
/R - zmiana porzadku sortowania na malejacy
/+n - nr kolumny, od ktorej zaczyna sie pole kluczowe sortowania
Przyklady:
SORT osoby.txt - wypisanie posortowanego (wg 1 kolumny), zawartosci
pliku na ekranie
sort dane.txt > wyniki.txt
lub sort wyniki.txt
DIR | SORT - sortowanie plikow wg nazwy (jak DIR /on)
DIR | SORT /+10 - sortowanie -"- wg rozszerzenia
DIR | SORT /+14 - sortowanie -"- wg rozmiaru pliku
DIR | SORT /+27 - sortowanie -"- wg daty utworzenia
DIR | SORT /+33 - sortowanie -"- wg godziny utworzenia

DIR | SORT /r /+14 >direct.txt - wg rozmiaru, malejace, wynik w pliku
COMP ja.txt ty.txt | SORT > inny.txt - porownanie 2 plikow,
wynik porownania sortowany i umieszczany w pliku Inny.txt


Drukowanie, pisanie do pliku z klawiatury

PRINT - polecenie zewnetrzne
Polecenie umozliwia tzw. drukowanie w tle - przy jednoczesnym
wykonywaniu innych prac - spowolnienie niezauwazalne.
Nie dziala w sieci.
Skladnia:
PRINT plik_1 [plik_2 ... plik_n] [parametry]
/D:urzadz_do_wydruku (LPT1, LPT2, LPT3, COM1..COM4)
/B:bufor - wielkosc bufora, domyslnie 512 B, <= 16384 B
/Q:nn - najwieksza ilosc plikow w kolejce do wydruku (4..32),
domniemana 10
/C - usuwa pliki z kolejki (cancel)
/P - dodaje pliki do kolejki
/T - usuwa wszystkie pliki z kolejki
Dopuszczalne sa znaki grupowe w nazwie pliku
Przyklady:
PRINT /B:2048 /Q:20 - ustawia parametry wydruku
PRINT *.txt
PRINT c:\dane\test1.txt/p c:\dane\test.txt /c - dodaje i usuwa z kolejki

Drukowanie - metody
PRINT plik
COPY plik PRN
TYPE plik > PRN
Pisanie do pliku z klawiatury:
COPY CON plik
linie tekstu
...
Ctrl Z - koniec




Sprawdzenie dysku (CHKDSK, SCANDISK) i defragmentoeanie


 SCANDISK, SCANDISK/F - sprawdzenie (dawniej CHKDSK, CHKDSK/F)
DEFRAG - polecenie zewnetrzne
Defragmentacja dysku - usuwanie obszarow nieciaglych
DEFRAG [d:] [/F]
/F - full
Np. DEFRAG C:/F - pelna defragmentacja dysku C:



Przetwarzanie wsadowe



Polega na wykonywaniu ciagu polecen. Ciagi polecen zapisane sa
w plikach wsadowych o rozszerzeniu BAT.
Pliki takie mozna zalozyc pod edytorem ASCII lub przez kopiowanie
z konsoli do pliku i wyslaniu znaku konca przez wcisniecie Ctrl Z lub F6
oraz nacisniecie Enter.
>/p

Przyklad:
COPY CON: A:\MOJPLIK.BAT
ECHO OFF
FORMAT A:
MD A:\DOS
COPY C:\DOS\*.EXE A:\DOS
DIR/W A:\DOS
PAUSE
CLS
ECHO Plik wsadowy jest poprawny
PAUSE
REM Uruchomienie w nagrode gry TETRIS
C:\GRY\TETRIS\TETRIS.EXE

Wystarczy napisac Mojplik.BAt lub mojplik i system operacyjny zrealizuje
zawarte w nim polecenia.

Sa to pliki tekstowe ASCII, zawierajace ciagi polecen DOS, ktore system
operacyjny DOS wykonuje sekwencyjnie, jedno po drugim.
Oprocz zwyklych polecen i programow, DOS zawiera kilka specyficznych
polecen dla plikow wsadowych.
ECHO - umozliwia wyswietlanie komunikatow i kontrolowanie ich wyswietlania.
Polecenie moze byc uzywane z klawiatury (nie tylko pliku wsadowego)
ECHO [ON | OFF ]
ON - echo wlaczone - wypisywanie echa polecen
OFF - wstrzymuje wypisywanie tekstu polecen, lacznie z zacheta, ale nie
ma wplywu na komunikaty z wykonywanych polecen
ECHO - podaje jaki jest stan polecenia (Echo is on | off)
ECHO tekst - wypisanie tekstu na ekranie
np. ECHO ... Wymien dyskietke w stacji A:... (... Wymien ... na monitorze)
ECHO > prn Lista plikow (Lista plikow na drukarke)

Bardziej skomplikowane komunikaty mozna wyswietlic za pomoca polecenia TYPE,
np. @TYPE Help.txt

PAUSE - zatrzymuje program i wyswietla komunikat:
Press any key to continue ...

REM [tekst] - komentarz ignorowany przez system
Przyklad - plik formata.bat
@ECHO OFF
REM Formatowanie A:
ECHO Formatowanie dyskietki w stacji A - wloz dyskietke do A: i nacisnij Enter
PAUSE
FORMAT A:
ECHO ON

Parametry - zmienne: % - %0 do %9
%0 - nazwa pliku wsadowego, nastepne odpowiadaja parametrom wywolania
programu
Przyklad:
Plik Kopia.bat:
COPY %1 A:
COPY %2.TXT A:
Wywolanie: KOPIA ROZDZ1.DOC DANE
spowoduje wywolanie polecen:
COPY ROZDZ1.DOC A:
COPY DANE.TXT A:

SHIFT - przesuniecie zmiennych - parametrow w lewo
Pozwala na korzystanie z wiecej niz 10 zmiennych
Przyklad:
Plik Test.bat
@ECHO OFF
ECHO %1 %2 %3
SHIFT
ECHO %1 %2 %3
SHIFT
ECHO %1 %2 %3
Po wywolaniu Test A B C da w wyniku:
A B C
B C
C

Zmienne srodowiska
Np. plik Komunikat.bat
@echo off
echo Definicja zachety jest: %PROMPT%
REM Po wywolaniu bedzie komunikat: ECHO Definicja zachety jest: $p$g
set MSG=Wloz dyskietke do stacji A:
...
ECHO %MSG%
PAUSE
...
SET MSG=
REM Wymazanie zmiennej srodowiskowej MSG

FOR - powtarzanie polecen - moze byc stosowane bezposrednio z klawiatury
Podstawia kolejne wartosci z listy do podanej zmiennej i wykonuje
za kazdym razem podane polecenie
% - w trybie interakcyjnym, %% - w trybie wsadowym
FOR %%zmienna IN (lista) DO polecenie
Przyklady:
FOR %p IN (test.*) DO del %p - jak DEL test.* - w trybie bezposrednim
FOR %p IN (*.obj *.exe) DO copy %p a:%p -"-
FOR %%z IN (*.txt) DO type %%z - w trybie wsadowym
FOR %%v IN (%1) DO COPY %%v A: - np. plik PTL3.BAT
PTL3 *.TXT - przekopiowanie wszystkich plikow .TXT na A:
PTL3 p1.txt - przekopiowanie tylko tego pliku

Skoki i etykiety
.................
GOTO - skok do dowolnego wiersza pliku wsadowego - do podanej etykiety
GOTO etykieta
Etykieta - wiersz polecen zaczynajacy sie dwukropkiem (:), za ktorym
nastepuje nazwa do 8 znakow alfabetu lacinskiego.
Przyklad:
:start
COPY %1 A:
SHIFT
GOTO start
skopiuje wszystkie pliki podane jako parametry polecenia - nieskonczona
petla - przerwanie Ctrl C.

Rozgalezienia warunkowe
IF warunek polecenie - wykonywane, gdy warunek spelniony
IF NOT warunek polecenie - wykonywane, gdy warunek nie jest spelniony

IF [NOT] ciag1==ciag2 komenda - test rownosci
np. IF %1==? GOTO Pomoc
Przy porownaniach ciagow rozrozniane sa male i duze litery
IF %1==T GOTO continue
IF %1==t GOTO continue
IF %1==N GOTO end
IF %1==n GOTO end
IF "%1"=="" GOTO koniec
IF %1X==X GOTO koniec

IF [NOT] EXISTS plik polecenie - testowanie istnienia pliku
Np.
IF EXISTS A:%1 GOTO kom
COPY %1 A:
GOTO koniec
:kom
ECHO Plik %1 jest na dyskietce A:
:koniec

IF [NOT] ERRORLEVEL liczba polecenie - testowanie bledow wykonania polecen
Niektore polecenia systemowe (np. BACKUP, RESTORE) i programy wysylaja
kod liczbowy wskazujacy na przebieg operacji. Wartosc kodu bledu znajduje
sie w zmiennej systemowej o nazwie ERRORLEVEL.
Sprawdzenie zaczyna sie od najwiekszej wartosci kodu.
Przyklad:
ECHO Wloz dyskietke do A:
PAUSE
BACKUP C:\ A: /S
IF ERRORLEVEL 4 SET MSG=Blad systemowy
IF ERRORLEVEL 3 SET MSG=Przerwano operacje
IF ERRORLEVEL 2 SET MSG=Niezrealiz. operacja
IF ERRORLEVEL 1 SET MSG=Brak plikow
IF ERRORLEVEL 0 SET MSG=Operacja udana
ECHO %MSG%
PAUSE
SET MSG=
ECHO ON



Tworzenie srodowiska pracy - Config.sys i Autoexec.bat
tryby pracy IBM PC


Sposob zglaszania sie komputera moze byc rozny. Programem, ktory
decyduje o tym jest znajdujacy sie w katalogu glownym plik AUTOEXEC.BAT.
Programem, ktory decyduje m.in. o wykorzystaniu pamieci operacyjnej
komputera i pozwala zaladowac programy sterujace urzadzeniami zewnetrznymi
jest CONFIG.SYS.

Plik konfiguracyjny CONFIG.SYS


Zadaniem tego pliku jest ustawienie wielu parametrow pracy systemu,
ktorych nie mozna zdefiniowac w inny sposob, dlatego znaczenie tego
pliku jest ogromne.
 W pliku Config.sys umieszcza sie m.in.
- programy obslugi niestandardowych urzadzen, np. myszy
- niektore parametry systemu operacyjnego, jak np. format wyswietlania
daty i czasu, liczbe buforow w pamieci przy operacjach zapis/odczyt
dysku, ilosc plikow, do ktorych system operacyjny moze miec
jednoczesnie dostep.
- organizacje pamieci operacyjnej powyzej 640 KB.

Kilka podstawowych polecen :
FILES = ilosc_plikow
Okresla max. ilosc plikow, do ktorych jednoczesnie moze miec dostep
system operacyjny. Standardowo 8, mozliwe od 8 do 255. Polecenie
jest konieczne, jesli wspolpracujemy np. z bazami danych.
BUFFERS = ilosc_buforow
Ustawia ilosc buforow uzywanych przy operacjach zapis/odczyt dysku.
Kazdy bufor zajmuje 512 KB pamieci. Standardowo 15 buforow.
COUNTRY kod_kraju,[strona_kodowa],[nazwa_pliku]
Ustawia specyficzny dla danego kraju sposob wyswietlania daty i czasu
oraz znaki alfabetu.
Kod kraju: Polska 048, USA 001
strona_kodowa: dla Polski standardem jest tablica 852 (Latin II) lub
alternatywna tablica 850 (Latin I)
DEVICE=sterownik
Wczytuje do pamieci program obslugi dodatkowego urzadzenia zewn.
(tzw. sterownik programowy), np. myszy.
SETVER - wczytuje do pamieci komputera tablice wersji systemu DOS,
umozliwiajac korzystanie programow z wczesniejszych wersji
SHELL - okresla interpreter polecen
Opcja /P - wskazuje, ze jest to pierwotny interpreter
Opcja /E sluzy do okreslenia pojemnosci pamieci na zmienne srodowiskowe
systemu, np. /E:1024

Przyklad:
DEVICE=C:\DOS\HIMEM.SYS
DEVICE=C:\DOS\EMM386.EXE RAM 1024
DOS=HIGH,UMB
BREAK=ON
SHELL=C:\DOS\COMMAND.COM /P /E:512
DEVICE=C:\DOS\DISPLAY.SYS CON=(EGA,852,2) - karta EGA, strona 852
DEVICE=C:\DOS\ANSI.SYS - do zarzadz. klawiatura i ekranem
DEVICE=C:\DOS\RAMDRIVE.SYS 800 512 128/E (dysk wirt. 800KB, 512B sektor,
128 pozycji na pliki w katal. glownym, w pamieci rozszerz)
DEVICE=C:\DOS\SETVER.EXE
DEVICEHIGH=MOUSE.SYS - sterownik myszy ladowany do gornej pamieci
FILES=30 - ilosc plikow rownoczesnie otwartych
BUFFERS=30 - ilosc buforow dyskowych
SHELL=C:\DOS\COMMAND.COM C:\DOS /E:512 /P (okresla interpreter polecen,
/P - pierwotny - ignorowanie exit, /E:512 - 512B na zmienne srodowiska)
COUNTRY=048,,C:\DOS\COUNTRY.SYS
LASTDRIVE=E - ostatnia stacja dyskowa
DEVICEHIGH=C:\DOS\ANSI.SYS (zaladowanie sterownika do zarzadzania
klawiatura i ekranem)
DEVICEHIGH=C:\DOS\SMARTDRV.SYS 1024 512 (utworzenie buforu dyskowego -
cache - max 1024KB, min 512KB - w pamieci rozszeroznej)
INSTALL=C:\DOS\KEYB.COM US,,C:\DOS\KEYBOARD.SYS - instalacja ster. klawiatury

Konfigurowanie pamieci:


DEVICE=HIMEM.SYS - udostepnia i zarzadza obszarem HMA (64 KB poza 1MB)
oraz udostepnia obszary Extended Memory, pozwala na uzywanie przez DOS
gornego obszaru pamieci UMB (640KB..1MB)
DOS=HIGH - pozwala na zaladowanie czesci programu COMMAND.COM w gorny
obszar pamieci UMB, co daje dodatkowa pamiec w obszarze ponizej 640KB
dla programow.
DEVICE=EMM386.EXE wlacza lub wylacza obsluge pamieci typu expanded EMM386.
EMM386 [ON | OFF | AUTO] [W=ON | W=OFF]
ON | OFF | AUTO Uaktywnia sterownik urzĄdzenia EMM386.EXE,
lub prze�Ącza na tryb automatyczny.
W=ON | OFF W�Ącza i wy�Ącza obs�ug© koprocesora Weitek
Jedna z funkcji jest zarzadzanie wolnym obszarem pamieci Upper Memory
W obszarze tym plik EMM386.EE tworzy bloki pamieci UMB udostepnione
potem driverom urzadzen instalowanych w Config.sys.
Uzyskuje sie to po dodaniu linii
DOS=UMB
Aby umiescic program sterownika urzadzenia w UMB, nalezy uzyc polecenia
DEVICEHIGH, np. DEVICEHIGH=MOUSE.SYS
Parametry polecenia EMM386.EXE
- bez parametrow - nie emuluje Expanded Memory, ale na kazde zadanie
aplikacji moze byc utworzony obszar do emulacji
- z parametrem NOEMS - emulacja nie jest mozliwa
- z parametrem RAM - obszar powyzej 1 MB przeznaczony na EMS
(samo RAM - caly obszar na EMS a np. RAM 1024 -1 MB na EMS)

Plik wsadowy AUTOEXEC.BAT



Jego zadaniem jest ulatwienie pracy uzytkownikowi, wykonanie za niego tych
czynnosci, ktore musialby wykonac sam po zgloszeniu sie systemu.


  Jest wykorzystywany m.in. do
- okreslenia sciezki dostepu do plikow
- zmiany formy zachety (promptu)
- wyswietlania wersji DOS, daty, godziny

Przyklad:
copy con a:\autoexec.bat
ECHO OFF - wylacza echo
PATH C:\;C:\DOS;C:\UTIL sciezka przeszukiwan
PROMPT $p$g ($p - aktualna siceakz, $g - znak >)
LOADHIGH KEYB PL,,C:\DOS\KEYBOARD.SYS - instaluje polska klawiature
SET COMSPEC=C:\DOS\COMMAND.COM - tworzy zmienna srodowiskowa
- okresla procesor polecen
VERIFY ON - wlacza weryfikacje poprawnosci zapisu
CALL startnet.bat (wywolanie pliku batchowego i powrot do Autoexec.bat)
VER - wersja systemu
DATE - data
TIME - czas
^Z (zakonczenie pisania do pliku)

Tryby pracy komputera IBM PC


Komputer 8088/8086 - XT - tryb rzeczywisty - mozna korzystac z 1 MB pamieci
Komputer 80286 - AT moze pracowac w 2 trybach pracy:
- w trybie rzeczywistym - jak 8086
- w trybie z protekcja - moze siegac do pamieci do 16 MB - np. Windows
Komputer 386 - w trybie z protekcja moze zaadresowac 4096 MB pamieci.
Dodatkowo - tryb wirtualny - umozliwiajacy emulacje wielu komputerow
z procesorem 8086. Mozliwosc pracy wielozadaniowej - kilka zadan
jednoczesnie. DOS moze pracowac tylko w trybie rzeczywistym.


Strumienie, potoki, filtry


Strumienie
Oprocz opcji specyficznych dla kazdego polecenia w DOS mozna podac dodatkowe
parametry, okreslajace pliki zwiazane ze strumieniem wejsciowym i wyjsciowym
programu.
Przelaczanie wejsc/wyjsc, potoki:
>plik - wypisanie wynikow programu do podanego pliku/urzadzenia
(zatarcie poprzedniej zawartosci)
>>plik - dopisanie wynikow do istniejacego pliku
<plik - czytanie danych dla programu z pliku zamiast z klawiatury
| - zlozenie programow w potok - strumien wyjsciowy programu jest
laczony bezposrednio ze strumieniem wyjsciowym nastepneg
- stosowane do laczenia polecen z filtrami (FIND, SORT, MORE)
%0 ... %9 - parametry formalne procesu wykonywanego w trybie tekstowym
Przyklady:
DIR > prn
DIR *.pas > dane.txt
DIR *.pas >> dane.txt
TREE /F > katalog.txt
MORE < DIR
Skladanie polecen: polecenie_1 | polecenie_2
DIR | MORE
DIR | SORT
DIR | SORT /+10 /R
DIR | SORT | MORE
DIR *.pas | SORT
TYPE Config.sys | FIND ".SYS" - wypisze wiersze zawierajace .SYS

Filtry
Filtr to program, ktory korzysta z wyjscia/wynikow innego
polecenia/programu w celu zmodyfikowania tego wyjscia.
W DOS sa dostepne 3 filtry: MORE.COM, SORT.EXE, FIND.EXE, bedace
poleceniami zewnetrznymi.
MORE - wyswietla na ekranie zawartosc pliku - strona po stronie
FIND - do znajdowania podanego ciagu znakow w pliku
FIND "ciag_znakow" plik1 plik2 ...
/N - podaje numery wierszy, gdzie jest ciag
/C - podaje calkowita liczbe wierszy
/V - poszukuje wierszy nie zawierajacych ciagu znakow
Przyklady:
FIND "spotkanie" \NOTKI\*.txt
FIND "spotkanie" \*.txt | FIND "czwartek" | SORT | MORE
- spotkanie w czwartek
DIR | FIND "" - wybieranie samych pokatalogow
DIR | FIND/V "" - same pliki
DIR | FIND "18.09.91" - pliki z 18.09.91




Edytor Edit


Edytor Edit
Edytor plikow tekstowych ASCII
Zawiera rozwijane menu i dysponuje pomoca (help).
Skladnia:
EDIT [d:];sciezka][plik] [opcje]
Opcje:
/B - praca w trybie mono
/G - szybkie odswiezanie ekranu (dla CGA)
/H - max ilosc linii dopuszczalna dla monitora
/NOHI - umozliwia uzywanie monitorow wyswietlajacych 8 kolorow
(normalnie jest 16)

Przesuwanie kursora:
Ctrl <- - slowo w lewo
Ctrl -> - slowo w prawo
Home - poczatek wiersza
End - koniec wiersza
PgUp - okno w gore
PgDn - okno w dol
Ctrl Home - poczatek pliku
Ctrl End - koniec pliku

Korygowanie tekstu:
Backspace lub Ctrl H - usuwa znak na lewo
Del lub Ctrl G - usuwa znak pod kursorem
Ctrl T - usuwa znaki do konca slowa
Ins lub Ctrl V - przelacza z dopisywania nad nadpisywanie

Zaznaczanie fragmentow tekstu:
Shift strzalki

Operacje na blokach tekstu:
Del - usuwanie
Shift Del lub Ctrl X - wyciecie - usuwanie i zapamietanie w buforze
Ctrl Ins lub Ctrl C - kopiowanie do bufora
Shift Ins lub Ctrl V - wklejanie z bufora

Menu
File/Plik Edit/Edycja Search/Szukaj Options/Opcje Help/Pomoc
New/Nowy Cut/Wytnij Find/Szukaj Display
Open/Otworz Copy/Kopiuj Repeat/Powtorz F3 Help Path
Save/Zapisz Paste/Wklej Change/Zamien
Save As/ Clear/Usun
Zapisz jako
Print/Drukuj
Exit/Koniec

Zmiana okna - F6



Standardy polskich liter, klawiatury


Standardy: Mazovia, IBM Latin 2 (CP 852), DHN, IINTE-ISIS, 
MS-Windows 3.1EE, Windows 1250 (w Windows 9x), ISO 8859-2 - zalecany
w Internecie dla Europy Srodkow-Wschodniej.
Klawiatura polska programisty i polska w standardzie maszynistki.
Kody w gornym zakresie ASCII.
Znak polski w standardzie programisty - klawiatura amerykanska -
uzyskuje sie przewaznie z prawym ALT, np. ALT a, ALt z, ALt x.
KEYB PL,[852],C:\DOS\KEYBOARD.SYS - w Config.sys lub Autoexec.bat
ALT+Ctrl+F1 - przelaczanie na klawiaturę amerykaäska
ALT+Ctrl+F2 - przelaczanie na klawiaturę narodowa